BESNIJDENIS
besnijdenis,bewustzijn,cultuur,denken,geest,geestelijk,gevoel,hemel,ideologie,liefde,macht,ruimhartigheid,waarheid,wat
is cultuur,werkelijkheid,zelfbewustzijn.
Naar: Een
korte schets van de menselijke seksualiteit
Naar: Het zelfbeschikkingsrecht
Naar: abortus-provocatus
Naar: Evolutie of creatie
Naar: De
ontwikkeling van de West Europese Cultuur
Naar bladwijzers: Onverdraagzaam! ;
De
"open society"
Als
het gaat over een "Open Society", zoals die door Popper aanbevolen
werd, is het raadzaam te vermijden dat je denken daarover in een flauwe
karakterloosheid uitloopt, waarin alles goed en normaal gevonden wordt, louter
op grond van het feit dat het tot de zogenaamd culturele eigenaardigheden van
anderen behoort. Het zogenaamd goedmoedig bedekken met de mantel der liefde is
in principe rampzalig, al klinkt het geweldig humaan. Het kan bijvoorbeeld gaan
over het mismaken van jonge meisjes om bepaalde morbide gevoelens van
agressieve, fanatieke mannen te bevredigen. Besnijdenis dus. Dan zie je dat men
tegenwoordig, uit overwegingen van karakterloze tolerantie, een
dergelijke wandaad goedpraat met het argument dat die besnijdenis tot de
"cultuur" van sommige volkeren behoren zou. Filosofisch kun je dan
alleen maar reageren door te stellen dat zo'n verhaal wel aardig kan klinken,
maar dat het toch een misdaad is om de integriteit van het menselijk
lichaam van iemand anders aan te tasten, cultuur of geen cultuur, begrip of
geen begrip. Trouwens, wat
is cultuur anders dan een conglomeraat van waandenkbeelden,
frustraties en tirannie? Zelfs de "edele" uitingen van een cultuur
zijn nooit zonder een achtergrond van waanideeën en andere malligheden. Juist
in een "Open Society" zal men heel streng zijn universele waarheden
moeten bewaken. Dat zijn waarheden die onder alle omstandigheden, ongeacht welk
plaatselijk en tijdelijk bepaald verhaal dan ook, houdbaar zijn gebleken. Ter
wille van de helderheid van een open samenleving moet wat dit soort zaken
betreft elk compromis veroordeeld en vermeden worden. Een bepaald inzicht is
"waar" of het is dat niet. Een beetje waar, een betrekkelijke
waarheid, is iets onmogelijks. Maar, toegegeven moet worden: zo'n
betrekkelijke waarheid klinkt bijzonder tolerant, begripsvol en zelfs wel
wetenschappelijk. Echt iets om vrienden mee te maken..!
Het
een en ander over de waarheid...
In
de idealistische filosofie streeft men naar "Zuiver Begrip", met als
vanzelfsprekende inhoud de waarheid. De realiteit van alle dag moet op den duur
in het licht van dat "Zuiver Begrip" komen te staan. Dat wil in de
praktijk zeggen dat het menselijk leven samen moet gaan vallen met al datgene
dat door de filosofen uitgedacht is en nu voor de waarheid geldt. Dit echter
leidt ertoe dat die filosofie verwordt tot een ideologie. Daarmee bedoel ik
niet te zeggen dat het perse een dwangmatig maatschappelijk streven van een
groep wordt, die beoogt de gehele mensheid naar zijn ideeën om te vormen, een
politieke ideologie dus, maar ik bedoel dat het een dogmatische norm voor de
toekomst wordt. Vanuit dat begrip "realiteit" en vanuit het begrip
"toekomst" krijgt de zaak een dwingend karakter doordat die norm
noodzakelijkerwijs voorgesteld wordt als een absolute, die voor een ieder
geldt. Of je het er nu mee eens bent of niet, of je er zin in hebt of niet, je
ontkomt niet aan het feit dat die toekomstige realiteit ook de jouwe zal moeten
zijn. Er ontstaat een situatie als in het Christendom waarin gesteld wordt dat
"in het huis van de Vader" ook voor jou een woning gereserveerd is.
De in het denken ontwikkelde "waarheid" wordt hier misvormd tot een
concreet bestaande zaak. En de begrippen die tot de inhoud van dit begrip
"waarheid" behoren worden nu tot situaties omgevormd die bestaanbaar
zijn - is het niet op het ogenblik dan wel in een verre toekomst. Je zou als
vanzelf gaan denken aan het toekomstige "Koninkrijk Gods" of zelfs
aan de hemel! Volgens die gedachtegang zullen er dus straks in concreto toestanden zijn die overeenkomen met de begrippen
die inhoud zijn van een bedachte, geconstrueerde, waarheid. Als voorbeeld:
alle verschijnselen in het universum zullen blijken met elkaar samen te hangen.
De mensen zullen straks allemaal in liefde met elkaar verenigd zijn.
Schoonheid, harmonie, zelfverloochening, goedheid en nog vele andere edele
zaken zullen eindelijk de mens kenmerken en zelfs kun je denken aan een eeuwig leven
zonder ziekte, veroudering of dood. Uiteraard zal er niemand buitengesloten
worden en van discriminatie zal al helemaal geen sprake meer zijn. Een
treffende passage is te vinden bij Jesaja (11:6-9): "Dan zal de wolf bij
het schaap verkeren en de panter zich nederleggen bij
het bokje; het kalf, de jonge leeuw en het mestvee zullen tezamen zijn, en een
kleine jongen zal ze hoeden" enz. En voor de holisten en New-Agers is er dit heerlijke vooruitzicht dat het verfoeilijke
analytisch verstandelijke denken voorgoed afgeschaft zal zijn. Mooier kan het
beslist niet! Het is de droom van ontelbare denkers, gelovigen en andere
idealisten. Maar bij nadere beschouwing blijkt het toch een bijzonder boze
droom te zijn...
Alles
wordt veroordeeld!
Een
onvermijdelijk gevolg van de droom der waarheid is de absolute veroordeling.
Dat wil zeggen dat er altijd een veroordeling volgt uit de toetsing van de
realiteit aan de door het denken voortgebrachte ware norm. De realiteit kan
vervolgens niet anders dan beneden de kwaliteit van de werkelijkheid als
waarheid blijven. Dat leidt noodzakelijkerwijs tot een eeuwigdurende
veroordeling van de realiteit, zowel de natuurlijke als de menselijke. Als we
ons eens even op de mensen concentreren, dan blijkt dat zij onvermijdelijk
"schuldig" zullen zijn, hetgeen wil zeggen dat zij niet anders zullen
kunnen dan tekortschieten. En ook zullen zij "zondig" zijn en
dat betekent in dit verband dat zij fundamenteel slecht zijn. Het is
uitgesloten dat zij niet-slecht zouden kunnen zijn. Wie op de hoogte is van de
godsdienstige visie op de mens zal deze kwalificaties onmiddellijk herkennen.
Maar een waarschuwing is hier geboden: niet alleen de godsdienstige,
maar de gehele westerse cultuur staat in het teken van en is onderworpen
aan criteria van schuld en zonde... Men gebruikt tegenwoordig andere termen en
men doet alsof men er niet meer zo zwaar aan tilt, maar een oplettend waarnemer
zal het beslist niet ontgaan dat er ook in onze betrekkelijk liberale cultuur
niet veel goeds aan de mens bedacht wordt. Alleen al het feit dat men vindt dat
hij geregeerd moet worden, omdat hij zich anders zal gaan vergrijpen aan
andermans lijf en goed, wijst er op dat men geen hoge dunk van de mens heeft,
en helaas lijken de feiten dit te rechtvaardigen. Maar deze kwalijke
beoordeling van de mens is onjuist. Het is slechts een gevolg van het als een
concrete zaak stellen van de waarheid, oftewel het "materialiseren van het
begrip waarheid". Hierdoor ontstaat de mening dat "het leven in de
waarheid" bestaanbaar en dus haalbaar zou zijn. En omdat men denkt dat dit
het geval is gaat een negatieve beoordeling van de natuur en de mens tot de
gewoonten van de alsnog onvolwassen mensen behoren. Dit echter is een tragische
vergissing waarvan ter vergoelijking alleen maar aangevoerd kan worden dat je
hem niet van een alsnog onvolwassen mens af kunt denken en dat het vaak niet
kwaad bedoeld is. De waarheid is niet te concretiseren. Het is geen
werkelijkheid die op zichzelf bestaan kan. Op zichzelf bestaat alleen maar de
realiteit en dat blijft zo. Dat is geen zaak om treurig van te worden, want het
is de werkelijkheid zelf die in die realiteit uitloopt en niet in die vermeende
waarheid. Dat heeft als consequentie, ten eerste: het begrip "zonde"
is zonder meer onzinnig, want dat begrip kan er alleen maar zijn zolang en voorzover men denkt dat er een waarheid is die, als de
mensen dat zouden willen en als zij er aan toe zouden zijn, realiteit worden
kan. En ten tweede: omdat die waarheid niet bestaan kan is er in feite ook niet
van schuld te spreken. Het begrip "schuld" bestaat overigens wel,
maar niet in relatie tot de waarheid. De waarheid is een begrip dat een
kwalificatie uitdrukt van de werkelijkheid als bewustzijn, zoals die zich bijwijze van "beeld" op herkenbare wijze aan de
werkelijkheid als "voorstelling" afspiegelt. De waarheid is de
werkelijkheid zoals deze zich aan de mens voordoet als die mens zich richt op
de werkelijkheid als beeld. Voor deze humane werkelijkheid geldt dat alles
onvoorwaardelijk en zonder onderscheid aanwezig is, en dat is het begrip
"vrouwelijk", en er geldt dat alles ineen is, en dat is het begrip
"liefde", en er geldt dat alles in harmonie is, en dat is het begrip
"schoonheid". En omdat voor dit humane besef het ene ding, evenmin als
het andere ding, op zichzelf staat en er tussen die dingen geen grenzen zijn
die een absolute scheiding betekenen, gelden er voor de mens - en uitsluitend
voor de mens - kwaliteiten als zelfverloochening, ruimhartigheid,
goedmoedigheid enzovoort. In het kort kun je stellen dat alle genoemde
begrippen en kwaliteiten gelden voor de mens die zichzelf als bewustzijn heeft
leren kennen, de volwassen mens dus. Voor die mens is de werkelijkheid qua
beleving zoals boven beschreven, maar die werkelijkheid zelve is niets anders
dan een realiteit waarvoor al die schone zaken niet van kracht zijn: het ene
ding staat buiten het andere ding, is er volstrekt van gescheiden en van
samenhang en dergelijke is ook geen sprake. Er is slechts een fijnmazig netwerk
van uitermate innige relaties. Voorzover de mens zich
gedraagt als ware hij de werkelijkheid als bewustzijn, zijn voor zijn besef
alle schone zaken realiteiten, maar je moet wel bedenken dat deze mens het
tegengestelde van de feitelijke realiteit is. Dat is dan ook waarschijnlijk de
betekenis van de oude evangelische uitspraak dat de ware, dit is de volwassen,
mens "niet van deze wereld" is. Deze mens is inderdaad zonder zonde
en schuld want hij verbeeldt zich niet dat de waarheid er als een realiteit kan
zijn, maar hij weet tegelijkertijd dat hij als volwassen mens het verschijnsel
is dat zich gedraagt alsof de waarheid desondanks wel degelijk een
realiteit is.
Vele
denkers menen nog steeds dat de mens "geestelijk" zou moeten zijn.
Dat zou betekenen dat hij zich naar zijn zelfbewustzijn zou moeten gedragen.
Dat echter is fout gedacht, het is daarentegen juist de onvolwassen mens
die zich naar zijn zelfbewustzijn, oftewel zijn "geest", richt. De
maat leggen bij het zelfbewustzijn betekent dat men zich uitlevert aan het
plaatselijke en tijdelijke, aan het gedwongen zijn en het onderworpen zijn aan
regels en voorschriften. Maar ook dat men macht wil hebben! Het betekent leven
in een massieve waan die weliswaar strikt rationeel is maar die juist daardoor
van het leven alleen maar een "onderneming" of een
"project" maakt, intellectueel berekend, consequent logisch en
principieel, zonder onberekenbare emoties en waardevrij, maar volkomen
levenloos. De bloedeloosheid en kilheid zelve..! In feite is dit het ideaal van
de rationele beschaafde mens, de mens die zelfbeheersing als een deugd ziet en
die zichzelf ertoe dwingt "redelijk" en "verstandig" te
zijn. Maar juist deze mens is in alle opzichten "van deze wereld".
Zijn zelfbewustzijn heeft immers niets anders dan deze wereld tot
inhoud! Het feit dat voor het zelfbewustzijn op zichzelf geldt dat het voorbij
de materie is, dat het "de materie als niet-materie" is, doet in dit
verband niet terzake. Het niet-materie zijn geeft
alleen maar aan wat het zelfbewustzijn voor een zaak is: het is de realiteit
die zich laat gelden alsof hij niet-materieel is. Fenomenologisch gesproken:
het zijn de beweeglijkheden die er zijn alsof zij weer op zichzelf zijn, alsof
zij niet langer deel nemen aan materiële systemen. En op grond van dit laatste
beoordeelt men die zaak intuïtief als "geestelijk", vluchtig en hoog
verheven boven alledag. De praktijk van alle eeuwen laat echter duidelijk zien
dat dit "geestelijke" bijzonder banaal,
benauwd, onverdraagzaam, lelijk, moordzuchtig en liefdeloos is. Bovendien
zit het vol met occulte griezeligheden die bij nadere beschouwing nergens
anders op kunnen duiden dan op een uiterst morbide geestelijkheid. Eigenlijk
zou men niet mogen vergeten dat de mensen tot nu toe de meeste energie gestoken
hebben in uitvindingen die ertoe dienen elkaar het leven zuur te maken. Dat kan
men doen juist omdat men "geestelijk" is, en dus
"beschaafd", "rationeel" en "praktisch".
Beschouwde men zichzelf niet als geestelijk wezen maar als "intelligente
materie", dan zou het menselijk leven op deze planeet er heel anders
uitzien. En wel omdat dan het bewustzijn, het gevoel, de ontroering, de liefde
en de trouw hun essentiële rol konden spelen...
Bovenstaande
tekst is geschreven:
door
Jan Vis, filosoof.
Artikel
werd geplaatst in "Van de HAK op de TAK"
Aangezien
de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten, maar juist voor alle mensen,
is het citeren uit dit artikel zonder meer toegestaan.
Bronvermelding
wordt echter wel op prijs gesteld.
de
gestolde neerslag van een bepaalde fase van de ontwikkeling van het
zelfbewustzijn.
Er worden allerlei dingen vastgelegd, als norm gesteld, die tijdens die fase
duidelijk zijn geworden. De neerslag van zo’n fase stolt tot cultuur.
Onder een ideologie versta ik:
een overheersend cultuurdenkbeeld dat gebaseerd is op de voorstelling hoe de
werkelijkheid zou moeten zijn.
|
|